Yeni Anayasa'da Seyahat Özgürlüğü

Anayasa, bir ülkede seyahat özgürlüğü hakkının da güvenceye alındığı temel hukuksal metindir. Ve diğer özgürlükler gibi tüm yurttaşlar için “seyahat özgürlüğü” de gücünü Anayasadan alır, almalıdır.

Bu nedenle seyahat özgürlüğü mücadelemizin  temel bileşenlerinden biri de Anayasa’da yer alan “seyahat özgürlüğü” maddesinin, yeni Anayasa yazım sürecinde yeniden ele alınması ve daha özgürlükçü bir duruma getirilmesidir.

Seyahat Özgürlüğü Gönüllüleri olarak, Sırtçantalılar Topluluğu ile birlikte yeni Anayasa’nın yapım aşamasında “seyahat özgürlüğü” ile ilgili maddenin de yeniden düzenlemesini istiyoruz. Bu çerçevede  “pasaport”un bir devletin vatandaşlarına vermek zorunda olduğu bir kimlik belgesi olarak “seyahat özgürlüğü ve temel haklar” perspektifinden ele alınması gerektiğine inanıyoruz.

Bu konuda 2011’de şu çağrıyı yaptık:

“Seyahat özgürlüğünü tüm yurttaşlarımız için geçerli kılacak biçimde, temel bir hak vurgusunu öne çıkaran, pasaport ücret ve harçları, yurt dışına çıkış harcı, yeşil pasaport gibi istisnai uygulamalarla keyfi olarak hükümetler tarafından bu hakkın elimizden alınmasını engelleyen bir Anayasa maddesi oluşturmalıyız. Anayasamızın şu anda 23. ve İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin 13. maddesindeki düzenlemeyi genişleten ve daha derinlemesine yorumlayan bir yaklaşımla konuyu ele almalıyız. Diğer ülkelerin Anayasalarındaki “seyahat özgürlüğü”nü düzenleyen ilgili maddeler de bu konudaki çalışmalara ciddi katkı sağlayabilir. Amerikayı yeniden keşfetmeye gerek yok. Bu maddeleri, gerekçelerini inceleyip kendimize özgü bir öneri ve düzenleme ortaya koyabiliriz.”

Bu çerçevede, Seyahat Özgürlüğü Gönüllüleri adına kişisel olarak, 20 Aralık 2011 tarihinde TBMM Anayasa Uzlaşma Komisyonu’na aşağıdaki önerimizi ilettik ve kayıt altına aldık. (Metindeki ücretlerin lütfen 2011 fiyatları olduğunu unutmayın)

Seyahat-ozgurlugu

Seyahat özgürlüğüne gönül veren bu hakkın tüm insanlarımız için değeri ve önemini kavrayan herkesi bu konuda duyarlı, takipçi olmaya ve söz almaya çağırıyoruz.

Anayasa Uzlaşma Komisyonunun Değerli üyeleri

Anayasamızın “seyahat özgürlüğü”nü düzenleyen 23. Maddesinin yurttaşlarımızın “seyahat özgürlüğü” haklarını koruyamadığı için yeniden düzenlenmesi gerektiğini düşünüyorum.

Seyahat özgürlüğü bir temel “insan hakkı”dır.İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi’nin 13. Maddesinde belirtilmiştir:
“1. Herkesin bir devletin toprakları üzerinde serbestçe dolaşma ve oturma hakkı vardır.
2. Herkes , kendi ülkesi de dahil olmak üzere, herhangi bir ülkeden ayrılmak ve ülkesine yeniden dönmek hakkına sahipti
r.”12.Eylül.2010 tarihinde yapılan referandumla değiştirilen T.C. Anayasası’nın Yerleşme ve seyahat hürriyeti başlığı altındaki 23. maddesi de bu hakkı şöyle tanımlamaktadır:

“Herkes, yerleşme ve seyahat hürriyetine sahiptir.
Yerle
şme hürriyeti, suç işlenmesini önlemek, sosyal ve ekonomik gelişmeyi sağlamak, sağlıklı ve düzenli kentleşmeyi gerçekleştirmek ve kamu mallarını korumak;
Seyahat hürriyeti, suç soru
şturma ve kovuşturması sebebiyle ve suç işlenmesini önlemek;
Amaçlarıyla kanunla sınırlanabilir.
Vatanda
şın yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle ve hakim kararına bağlı olarak sınırlandırabilir.
Vatanda
ş sınır dışı edilemez ve yurda girme hakkından yoksun bırakılamaz.”Bu yeni değişiklikle “seyahat özgürlüğü” sadece suç soruşturması ve kovuşturması nedeniyle hakim tarafından sınırlandırılabiliyor ve artık bunun dışında sınırlandırılamıyor.Ancak Türkiye’de başka ve daha büyük bir sınırlandırma var: Devletin vatandaşlarına vermek zorunda olduğu, uluslararası kimlik belgesi olan pasaportlar, harçlar kanunu gereğince her yıl otomatik zamma tabi.

Üstelik bu pasaportlar “dünyanın en pahalı pasaportları”, dünyada biyometrik 10 yıllık pasaportların ortalama ücreti 50 dolar, bizim ülkemizde 225 dolar. Ayrıca vatandaşlardan bir de yurt dışına çıkış harcı alınıyor.

Asgari ücretin yaklaşık 700 TL olduğu ülkemizde, (837 lira olan brüt asgari ücret 2012 yılında 888 liraya çıkacak) bir kişinin veya bir ailenin ciddi sıkıntılar yaşamadan bu ücretlerle pasaport sahibi olması, yurt dışına çıkması olanaksız. Bu durumun Anayasal hakkımız “seyahat özgürlüğü”nü açıkça ihlal ettiğini düşünüyorum.

“Seyahat özgürlüğü”nün temel bir insan hakkı olmasının yanında bir ülkenin insanlarının, kültürünün, ekonomisinin, uluslararası ilişkilerinin gelişmesindeki olumlu rolü, uzun zamandır tüm dünya tarafından kabul edilmektedir. Ama öyle bir yönü daha vardır ki onu da Amerikalı yazar Mark Twain’in sözleri ile vurgulayalım: “Önyargı, taassup ve dar görüşlülüğün en iyi tedavisi seyahattir.”

Bu konuda;

Yeni Anayasamızda ilgili maddede (23.) yapılacak küçük bir değişiklikle, yüksek pasaport harç ve ücretleriyle elimizden alınan “seyahat özgürlüğü” kısıtlamalarına, harçlar kanunu bahane edilerek pasaportlara her yıl zam yapılmasına bir engel konulabilir düşüncesindeyim.

Bu değişiklik talebimin Anayasa değil, yasalarda yapılacak bir düzenlemeyle çözülebileceğini düşünebilirsiniz. Ancak yasal bir düzenleme, hükümetlere vergi veya harca ihtiyaç duyduğu her seferde üzerinde değişiklik yapabileceği bir zemin sağlıyor, üstelik temel bir insan hakkının sınırlanmasına yol açıyor. Şimdi olduğu gibi her yıl ortalama enflasyon oranında harçlar artıyor. Seyahat özgürlüğü, Anayasal güvence altında olmalıdır.

Yeni Anayasa’nın “Seyahat Özgürlüğü” başlığı taşıyacak maddesine eklenmesini istediğim fıkra önerileri:

 -Vatandaş talep etmesi halinde devletten maliyetine pasaport alma ve bu belgeyi yenileme hakkına sahiptir.

-Devlet vatandaşlarına yurt içinde ve yurt dışında kullanacağı resmi kimlik belgelerini (maliyetine) sağlamakla yükümlüdür.

-Devlet yurt içinde ve dışında seyahat etmek isteyen vatandaşlarına gerekli resmi kimlik belgelerini bedelsiz sağlamakla yükümlüdür.

Bu öneriler elbette Anayasa-yasa yazım tekniği açısından gözden geçirilebilir. Ama özüne dokunulmamalıdır: Devlet, vatandaşlarına vermek zorunda olduğu nüfus kağıdı, pasaport, evlilik cüzdanı vb. kimlik belgeleri için, vatandaşlarından “fahiş” ücret talep edememelidir. 

 

 

2 thoughts on “Yeni Anayasa'da Seyahat Özgürlüğü”

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s